Welsprekende stoelen

Door Frans Jeursen

Hebt u wel eens een stoeltje gezien, gekleed in een hemelsblauwe babydoll, dat onrustig op vier trillende hertenpootjes in een kamer staat? Met hoefjes die eindigen op een groen tapijt dat, te zien aan de kringen rond de stoelpoten, vloeibaar is.
We hebben het over een schilderij van Liesbeth van Ginneken, getiteld 'Proper Jetje'. Het doek is onderdeel van haar serie 'Painted ladies', die te zien is bij Galerie Mia Joosten in Amsterdam.

Van Ginneken portretteerde in eerder werk stereotiepe menselijke eigenschappen en karaktertrekjes aan meubels, kleding of huishoudelijke gebruiksvoorwerpen. Ze visualiseerde bijvoorbeeld iemands voorbije relaties aan afgedragen jasjes. Op zich al een unieke benaderingswijze. Nu gaat ze een stap verder en brengt de context van zulke 'ding-portretten' binnen het gezichtsveld van de toeschouwer en binnen het schilderij. Je ziet de kamers waarin ze staan, de dingen die je in de buurt ervan aantreft.
Hoofdthema zijn dit keer de afgesleten en vaak ergerlijke clichés. Over de ideale vrouw bijvoorbeeld; ze moet huissloof, heilige en hoer tegelijk zijn. Dat kunnen we bij 'Proper Jetje', een titel die staat voor de huissloof, goed zien. Het snoer van een stofzuiger die zelf buiten beeld blijft, maar zo nog eens extra nadrukkelijk aanwezig gesteld wordt, verwijst naar schoonmaken, poetsen en boenen. 'First lady' laat ons de keurigheid proeven van een dame; een netjes opgemaakt bed met sprei en een ordelijke klerenkast. En dan de derde deugd, die misschien heimelijk wel de eerste is: 'Mooie rooie' toont een troonzetel in een klein rood peeskamertje, omgeven door tl-buizen, de deur op een kier naar het bed achter de wand. Hier biedt de hoer teugelloze genietingen waar nette ambtenaren en drogisten thuis alleen maar van kunnen dromen. Toch is haar wellust ook een karakteristiek van de ideale vrouw, maar dan afgeschermd voor de buitenwereld.

Sunny side up
Liesbeth van Ginneken schildert psychologische metaforen die een humoristische, zelfs ironische ondertoon hebben en meestal een dubbele betekenis. Haar doek 'Sunny side up' - de Amerikaanse aanduiding - toont een spiegelei met twee dooiers, of zijn het borsten? Twee gebakken eieren, zoals de platvloerse uitdrukking luidt, drijvend op een blauwwitte zee. Zo ontdekken we ook dat veel van haar thema's hun oorsprong hebben in begrippen en uitdrukkingen. Gezegdes, metaforen en spreekwoorden zeggen veel over stilzwijgend gedeelde opvattingen en sociale vanzelfsprekendheden. Van Ginneken schildert daarmee iets dat elk van ons raakt en door iedereen begrepen wordt.
Recentelijk begon ze aan een nieuwe serie prachtige doeken. Een ervan draagt de titel 'Blije doos'. Het is een pakje, een cadeautje met een strik, waar de vlammen hoog uit oplaaien. Moeten we deze nog aan u uitleggen of snapt u zo wel wat de boodschap is?